youtube

325 - Niepołomice - Sitowiec

Cmentarz wojenny z I wojny nr 325 - Niepołomice - Sitowiec

Cmentarz wojenny z I wojny nr 325 - Niepołomice - Sitowiec

Jerzy Jasonek

2017-11-05

Cmentarz nr 325 znajduje się na Sitowcu w Puszczy Niepołomickiej. Od Niepołomic należy jechać szlakiem turystycznym Droga Królewska (około 5 km). Cmentarz znajduję się na skraju lasu, koło pomnika przyrody (pień Dębu Batorego). Cmentarz jest oznakowany i dobrze widoczny z drogi (skrzyżowanie dróg: Droga Królewska, droga na Wolę Batorską, droga do osiedla Błoto).

Obecnie cmentarz ten jest zrekonstruowany. Przez dłuższy czas stan zachowania cmentarza był kiepski, ale gmina najpierw przeprowadziła doraźny remont, a 2016 pełną rekonstrukcje w oparciu o dokumentacje historyczno-odtworzeniową przygotowaną przez Izabelę Chlost we współpracy z Jerzym Drogomirem. Następnie został przeprowadzony remont zakończony w listopadzie 2016 roku. W przeciwieństwie do remontu cmentarza 327, który został wykonany 2010 roku również w oparciu o zamówioną dokumentacje odtworzeniową, tym razem remont został wykonany do końca i możemy założyć, że obecnie cmentarz wygląda tak jak 1917 roku.

Cmentarz ma kształt prostokąta z dodatkowym wypustem (prostokątnym) zamkniętym ścianą pomnikową. Ogrodzenie cmentarza stanowią betonowe słupy, zwieńczone półkulami, między którymi rozciągnięto dwa rzędy metalowych rur. Wejście na cmentarz znajduję się na środku ogrodzenia, na wprost ściany pomnikowej i jest zagrodzone łańcuchem rozwieszonym pomiędzy dwoma słupami ogrodzeniowymi.

W pierwszym rzędzie grobów, mamy dwie mogiły zbiorowe z dużymi krzyżami Ludwiga - jeden austriacki, drugi rosyjski. Następnie dwa rzędy mogił z krzyżami prętowymi - głównie groby pojedyncze. Przed ścianą pomnikową kolejna mogiła zbiorowa z dużym krzyżem austriackim Ludwiga. Na krzyżach tabliczki imienne lub informujące o ilości pochowany nieznanych żołnierzy. Groby ograniczone wąskimi, betonowymi krawężnikami.

Ściana pomnikowa jest bardzo charakterystyczna dla tego okręgu. Elementem centralnym jest betonowy krzyż na który nałożono duży krzyż austriacki. Na rogach ściany pomnikowej dwie małe stele na które nałożono małe krzyże Ludwiga, po lewej wzór austriacki, po prawej rosyjski.

Obecny stan zachowania cmentarza można określić jako bardzo dobry, teraz pozostaje tylko dbać o utrzymanie takiego stanu.

W galerii archiwalnej, kilka zdjęć cmentarza z sprzed remontu.

Galeria zdjęć

Dodatkowe informacje

W dokumentacji historyczno-odtworzeniowej możemy znaleźć kilka ciekawych informacji dotyczących tego cmentarza.

Cmentarz ten powstał w miejscu cmentarza pierwotnego położonego dokładnie w tym miejscu (niektóre groby pozostawiono w pierwotnym miejscu), choć na jego teren przeniesiono zwłoki z kilku cmentarzy pierwotnych położonych w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Tu jednak pojawia się pewna ciekawostka, w dokumentacji jest informacja, że przeniesiono tu również 4 groby pierwotnie znajdujące się na cmentarzu "miejscowym" (parafialnym?) w Woli Zabierzowskiej. W Woli Zabierzowskiej nie ma żadnego cmentarza, może chodziło o znajdujący się znaczniej bliżej (około 4 km) cmentarz w Zabierzowie Bocheńskim?.

Ciekawostką jest też fakt, że podczas akcji przenoszenia zwłok z pobliskich cmentarzy pierwotnych w jednym z grobów rzędowych, złożono zwłoki 2 żołnierzy austriackich i 1 rosyjskiego, co było niezgodne z przyjętymi zasadami. Sytuacja ta spowodowała, późniejsze zamieszanie, które skończyło się ustawieniem na tym grobie tylko krzyża dwuramiennego.

Większość żołnierzy tu pochowanych (znanych) poległo w ostatnich dniach listopada (25-27) 1914 roku, więc całkiem możliwe, że doszło tu do jakiś walk, związanych z podejściem armii rosyjskiej pod Kraków. Co odróżnia ten cmentarz od cmentarza wojennego 324, na którym leżą żołnierze polegli na początku października 1914 r. (brak działań wojennych w tym regionie w tym okresie, skąd więc groby?)

Na sam koniec mała korekta liczby pochowanych tutaj żołnierzy, zgodnie z wykazem poległym Drogomira na cmentarzu pochowano 27 żołnierzy austriackich (łącznie 43), w dokumentacji odtworzeniowej jest informacja, że w świetle ostatnich badań ta liczba jest mniejsza 26 żołnierzy austriackich (łącznie 42).

Zapraszam do dyskusji

Dane cmentarza

Numer cmentarza: 325

Lokalizacja: Niepołomice - Sitowiec

Projektant: Franz Stark

Ostatnia wizyta: 2017-11-05 - rowerem

GPS: 50°02′07,1 N; 20°16′25,1 E,

Pochowani: 26 żołnierzy Austriacki (14 znanych) i 16 nieznanych żołnierzy Rosyjskich

Daty śmierci: 6 X 1914, 21, 25, 27, 30 XI 1914

Źródło danych: J. Drogomir, Polegli w Galicji Zachodniej 1914-1915 (1918) : wykazy poległych i zmarłych pochowanych na 400 cmentarzach wojskowych w Galicji Zachodniej. T. 3, Tarnów : Muzeum Okręgowe, 2005.